Logo
Nederlandskflagg.jpg Het ontstaan van Jørundgard

In 1991 werd een projectgroep gevormd, die zich ten doel stelde het noordelijke gedeelte van Sel te ontwikkelen door het in verband te brengen met Kristin Lavransdatter en Sigrid Undset. Tegelijkertijd ving ook het werk aan met de verfilming van de roman 'de Bruidskrans'. De filmploeg was op zoek naar een passende plaats voor de scènes die buiten gespeeld moesten worden, en ze wilde ook een echte hoeve opbouwen en niet alleen maar een uit coulissen bestaande hoeve die afgebroken moest worden nadat de laatste scène gefilmd was. Jørundgard kwam daar te liggen waar het oude Jørundstad gelegen was.

 

Vijf gebouwen werden opgetrokken door het openbare kantoor voor tewerkstelling van Sel door middel van een cursus waarbij 15 werklozen in de traditionele blokbouwtechniek opgeleid werden: de smidse , de schuur, het langloft, de paardenstal en het eldhus [zie verder].

Daarbij kwam de bijdrage van Norsk Film waardoor de årestua, de koeienstal, het weefhuis, het stabbur [zie verder] en een stafkerk gebouwd werden, alsook omheiningen rond de gehele hoeve. Ook de årestua van de studio te Jar, die bij het filmen binnenshuis werd gebruikt, werd in de zomer van 1996 op de hoeve in de traditionele blokstijl opgetrokken. Bovendien werden vrachtwagenlasten met rekwisieten en interieurs die in de film gebruikt werden hierheen gevoerd en over de gebouwen verspreid in de hoeve geplaatst. Het buitenhof werd in

1996-1997 gebouwd en bevatte varkensstallen, schapenstallen en een huis waarin kerkrekwisieten tentoongesteld werden. De schuur werd van het

binnen- naar het buitenhof verplaatst, zodat ze op de juiste plaats staat volgens middeleeuwse gewoonte. Een nieuw langloft werd opgetrokken waar de schuur gestaan had.

 



Het binnenhof

 

1. De smidse

In de smidse werden gereedschappen, wapens en uitrustingen gemaakt zoals, hoefijzers, speren, maliënkolders, sloten, sleutels en sieraden.

Het waren grotendeels de mannen die in de smidse werkzaam waren, want het smeden was hard en een groot verantwoordelijkheidsbesef vergend werk. De aanwezigheid van vrouwen in de smidse betekende onheil volgens het oude volksgeloof. De smidse zou eigenlijk buiten zowel het binnen- als het buitenhof gelegen moeten zijn, bij voorkeur in de buurt van de rivier wegens het brandgevaar. Om dezelfde reden heeft de smidse een stenen dak.

 

2. De paardenstal

De stal zou eigenlijk op de scheiding moeten liggen van het binnenhof, dat het gebied van de mensen was, en het buitenhof, dat het gebied van de dieren was. Het paard werd namelijk ten zeerste op prijs gesteld en het was het enige dier dat samen met de mensen op het binnenhof mocht rondlopen. Om praktische redenen die met de opname van de film te maken hadden,  werd de stal geplaatst waar die nu ligt.

 

3. Het langloft

Dit huis is betrekkelijk groot. Hier is plaats voor zowel jonge meisjes als bruidsparen, graan en andere opgeslagen goederen. De trap ziet er ongewoon uit, maar in de middeleeuwen waren dergelijke trappen gebruikelijk. Hij is uit én boomstam gemaakt. Hoe groter en ouder de boom was, hoe beter. Hier staat ook Kristins bruidsbed. Mettertijd wordt het waarschijnlijk mogelijk dat bezoekers van Jørundgard hierin overnachten.

 

4. De kullmule

Deze kleine als een iglo gevormde rookoven is uit klei gemaakt en werd gebruikt om vis en vlees te roken.

 

5. Het eldhus ['het vuurhuis']

Hier werd gebakken, gebrouwd, geslacht, eten bereid en hier werd ook met plantaardige kleurstoffen gekleurd. Het flatbrød ['traditioneel Noors dun brood']  werd hier gebakken op stenen platen, dikwijls uit speksteen, een in dit gebied veel voorkomende steensoort. Deze steen is zacht om in te houwen en behoudt bovendien lang de warmte. Verder heeft dit huis zeven lagen turf op het dak. Dit werd als het minimum beschouwd om voldoende bescherming tegen weer en wind te bieden.

 

  6. Het stabbur ['voorraadhuis']

Het stabbur wordt hierdoor gekenmerkt dat het op houtblokken [Noors:

'stabbe'] gebouwd is. In de middeleeuwen bestond het stabbur nog niet, maar wel het aurbu. Dit wil zeggen dat dit gebouw geen houten vloer maar wel een vloer uit gestampte aarde of grint [Noors: 'aur'] had. Dit gebouw is een combinatie van aurbu en stabbur. Het huis heeft een bijzondere bouwstijl, met zowel een stafconstructie [van rechtopstaande houten stammen, zoals in stafkerken] als een blokcontructie [van liggende houten stammen]. In het aurbu of stabbur bewaarde men meestal levensmiddelen.

 

7. De årestua van Jar

In tegenstelling tot de andere huizen op de hoeve is dit huis een staf- en geen blokconstructie. De deuren zijn zo laag, omdat er omwille van de stevigheid van het huis ten minste twee balken boven de deur moeten liggen. Sommigen zijn van mening dat dit een uit de brutale vikingtijd stammende gewoonte is, aangezien het gemakkelijker is zich tegen een vijand te verdedigen die zich moet bukken wanneer hij naar binnen wil.

Anderen zijn van mening dat de lage deuren de gasten dwongen het hoofd te buigen en op deze wijze respect te tonen voor het gezin van de heer des huizes.

8. De badstua ['sauna']

In een middeleeuwse hoeve was een sauna gebruikelijk, die dikwijls bij de rivier gelegen was buiten het binnen- en buitenhof, zoals hier.

 

9. De årestua van Sel

Hier verzamelden het gezin van de heer des huizes, het werkvolk, de monniken en de boerenknechten zich om te eten en te werken. De heer des huizes zat aan het hoofd van de tafel, op de ereplaats. Verder werden degenen die de hoogste rang hadden volgens een zeker systeem rond de tafel geplaatst. Jørundgard heeft twee årestuen, drie of vier dergelijke gebouwen was op grote hoeven niet ongebruikelijk. Men had een open vuur  [Noors 'åre'] in het midden op vloer, en de rook verdween door een luik in het dak.

 

De årestua was ook de plaats waar geslapen werd. Had men geen bed, dan sliep men op met houten platen bedekte aarden verhogingen. Deze årestua had een vloer van gestampte aarde, hetgeen praktisch was met het oog op het brandgevaar, maar wel stoffig, koud en donker. Dwars in het dak zijn er twee balken die met de wanden verbonden zijn. Ze houden de wanden samen en ondersteunen het dak. Het huis is in de blokbouwstijl van Finndal opgetrokken, de oudste in Noorwegen bekende blokbouwtechniek.

 

10. De galerij

De galerij tussen de årestua en de langzolder is niet helemaal historisch correct, omdat die eigenlijk op de begane grond had moeten staan. Ze is zo gebouwd om de E6 in de achtergrond te verbergen en ook om andere praktische met de filmopname verband houdende redenen.

 

11. Het brudeloft ['bruidshuis']

De loften waren de meest gerespecteerde huizen op een middeleeuwse hoeve. Hier werden de kleren en het kostbare graan bewaard. Op de bovenste verdieping was er in de zomertijd dikwijls slaapruimte voor de jonge meisjes die op de hoeve woonden. Verder verzamelde de op de hoeve wonende jeugd zich graag in die kamers. De kamers werden ook gebruikt voor bruiloften. Kristin en Erlend brachten de bruidsnacht in dit huis door. Gerespecteerde gasten konden ook een nacht of twee in de brudeloft doorbrengen.

 

12. Het weefhuis

Dit is het enige van de oorspronkelijke huizen waarin binnenshuis gefilmd werd. Het hout van dit huis is ongeveer 250 jaar oud en is van een schuur in Rælingen afkomstig. Het huis heeft wegens de verfilming meer kijkgaten en openingen dan gebruikelijk.

Het weefhuis was het huis voor de vrouwelijke bewoners van de hoeve.

Hier verzamelden de meisjes, de jonge en de oude vrouwen zich om de traditionele weefsels te weven, zoals de Oppstad- en Brikkweefsels, om te stoppen, te naaien of met de handspil te spinnen.

 

 Het buitenhof

 

13. De varkensstal

De varkensstal is zoals de meeste andere gebouwen in de Finndal-blokbouwtechniek opgetrokken. De varkens die hier gehouden worden zijn nauw met everzwijnen verwant, hetgeen waarschijnlijk in de middeleeuwen het geval was.

 

14. De schapenstal

De stal is volgens de regels van de kunst gebouwd, maar wordt tot nu toe door onze oerschapen versmaad, die het liefst buiten rondlopen.

 

15. De schuur

De schuur werd zowel toen als nu gebruikt voor hooi en gras. Ze werd ook dikwijls voor overnachting gebruikt door werkvolk, pelgrims en andere reizigers. Het dak is met 3000 met de hand gemaakte houten plankjes gedekt.

 

16. Het tentoonstellingsgebouw

Dit gebouw is zoals een schuur gebouwd. Het wordt voorlopig gebruikt voor de tentoonstelling van de kerkrekwisieten uit de stafkerk die gedurende de filmopname platgebrand werd. Als alles volgens de plannen verloopt, zal er een nieuwe kerk opgebouwd worden waar deze rekwisieten tot hun recht zullen komen.